علم و علم کاذب:رويکرد فلسفي /شهرام رفيعيان

مسئله تعيين حدود (Demarcation) در فلسفه علم اين است که چگونه و کي بايد خطي اطراف علم ترسيم کنيم.مرزهايي که معمولاً علم و غيرعلم و علم وعلم کاذب و علم ودين را جدا مي کنند کدامند؟
يک شکل کلي مسئله تعيين حدود در تمام اين موارد را شامل مي شود. بعد از حدود يک قرن گفتگوي فعال، سئوال اينکه حدود علم کدام است اساساً حل نشده است، ليکن توافق کلي روي برخي بحث هاي فرعي آن وجود دارد.

علم و دين: دو جدا افتاده از هم
مسئله تعيين حدود مسئله تقريباً جديدي است. مشکل به زماني برمي گردد که مذهب و علم از هم تا حدود زيادي استقلال يافتند. در 1874 مورخ بزرگ علم، جان ويليام دراپر (John William Draper ) " تاريخ تعارض علم ودين" را منتشر کرد که در آن همه تاريخچه شکل گيري علم را درتعارض با دين تصوير کرد. اين تصوير ناواقعي در ادامه بدست کساني نظير اندرو ديکسون (Androw Dickson) در مقاله اش به نام "تاريخچه اي از جنگ علم و خداشناسي در مسيحيت" بسط داده شد. تاريخ علم دارپر به صورت عاميانه اي با افسانه آميخته بود و از نظر تاريخي ارتباط دين و علم پيچيده تر بوده است، بسياري از دانشمندان بشدت مذهبي بوده اند و مذهب اغلب محرک اصلي و مسئوول حرکت علمي آنها بوده است. ليکن در اواخر قرن نوزده عامه بتدريج علم ودين را در تعارض با هم ديدند که اين قضيه با کارهاي چارلز داروين در زمينه تکامل به اوج رسيد. پيش زمينه ها و مقدماتي براي اين جدايي قبل از انتشار " منشاء گونه ها" ي داروين وجود داشت، ليکن اين مقاله بود که در روزنامه هاي عمومي انگليسي شک را وارد کرد و بهانه هايي براي تنش هاي بين دين و علم شد. (حالتي که اساساً هنوز هم وجود دارد).

پوزيتيويسم منطقي (Logical  positivism)
فهم جديد از علم که آنرا چيزي مستقل از اين در نظر مي گرفت اين سئوال را بوجود آورد که چه چيزي آن دو را تمايز مي دهد. از بين اولين کساني که پاسخ دادند اعضاي حلقه وين (Vienna circle) بودند. جايگاه فلسفي آنها که به عنوان پوزيتويسم منطقي شناخته مي شود، يک تئوري معنا شناختي رابيان مي دارد که صرفاً جملاتي که حاصل مشاهدات تجربي اند معني دارند. يعني جملاتي که بدين طريق حاصل نيامده اند(شامل دين و جملات متا فيزيکي) طبيعتاً بي معني هستند.(تئوري معنا دار بودن Verification)
کارل پوپر (Karl Popper) به اين مسئله توجه کرد که فيلسوف هاي حلقه وين دو مسئله را خلط کرده اند و يک جواب داده اند : معناگرايي (verificationism) در مقابل اين ديدگاه، پوپر تاکيد کرد که يک تئوري مي تواند معني دار باشد ولي علمي نباشد و با توجه به اين ، معني دار بودن با معيار مرزبندي علم يکي نيست.

ادامه ي مطلب ...

شما مي توانيد مجموعه کاملي از مقالات روانشناسي وبلاگ را به همراه کتب روانشناسي، تصاوير خطاي ديد، برنامه هاي موبايل و موارد ديگر، در قالب سي دي وبلاگ خريداري نماييد.براي آگاهي از محتويات اين سي دي اينجا، و براي سفارش و خريد اين سي دي، اينجا را کليک کنيد.

نوشته شده توسط محسن عزیزی در سه شنبه 9 تیر1388

لينك ثابت